Hiệu ứng cánh bướm (butterfly effect) là một phần của thuyết hỗn mang hiện đại (chaos theory), được đề cập bởi nhà toán học và khí tượng học Edward Norton Lorenz (23/5/1917 – 16/4/2008). Giả thuyết này được Edward đưa ra năm 1969, nói rằng 1 con bướm đập cánh ở Brazil có thể gây ra lốc xoáy ở Texas, Mỹ (Does the Flap of a Butterfly’s Wings in Brazil Set Off a Tornado in Texas?).
Từ điển Cambridge giải thích hiệu ứng cánh bướm như sau:
Là trường hợp mà một hành động hoặc một thay đổi nhỏ nhìn có vẻ không nghiêm trọng nhưng lại gây ra tác động rất lớn, lên một nơi khác hoặc khắp thế giới.
Thuyết hỗn mang dựa trên ý tưởng của hiệu ứng cánh bướm, rằng sự mất cân bằng dù nhỏ trong điều kiện ban đầu cũng có thể dẫn tới những thay đổi rất lớn, do hậu quả của sự mất cân bằng sinh thái.
Ví dụ:
1. Các hộ gia đình ở Mỹ bị vỡ nợ, dẫn tới sự khủng hoảng kinh tế toàn cầu năm 2007 – 2008.
2. Cá mập là con vật đứng đầu trong chuỗi thức ăn ở biển. Loài người tận diệt cá mập khiến cho chuỗi thức ăn bị phá vỡ, mất cân bằng sinh thái biển khiến cho nhiều loài cá có thể bị diệt vong.
Edward Norton Lorenz (23/5/1917 – 16/4/2008)
Năm 1961, ông Lorenz sử dụng máy tính Royal McBee LGP-30 để lập bản đồ dự báo thời tiết, với đầu vào là 12 thông số để dự đoán các dữ liệu về nhiệt độ, tốc độ gió. Sau khi có kết quả, ông làm lại phép tính một lần nữa (từ khúc giữa, thay vì chạy lại từ đầu) nhưng thay vì nhập vào dữ liệu là chuỗi số 0,506127 thì ông nhập là 0,506 và kết quả cho ra khác hoàn toàn với kết quả ban đầu.
Điều này khiến ông kết luận rằng chúng ta không thể dự báo thời tiết xa hơn 2 – 3 tuần vì những yếu tố nhỏ xảy ra bất ngờ vẫn có thể làm thay đổi thời tiết. Năm 1969 ông dùng “hiệu ứng cánh bướm” để lý giải cho điều này và năm 1972 thì ông giới thiệu Thuyết Hỗn Mang ra toàn cầu.
https://tinhte.vn/thread/hieu-ung-canh-buom-la-gi.3205521/
https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/butterfly-effect
