GỌI NGUYỆT THỰC LÀ TRĂNG MÁU: ĐÚNG HAY SAI?

Vài năm gần đây, mỗi khi có nguyệt thực xảy ra, một tỷ lệ lớn các phương tiện truyền thông không chỉ trong nước mà cả nước ngoài thường gọi nó bằng cái tên “Trăng máu” (Blood Moon).

Cách gọi tên này thường làm nhiều người đọc cho rằng vì trong hiện tượng nguyệt thực, Mặt Trăng có màu đỏ nên nó làm liên tưởng tới máu. Ở khía cạnh nào đó, cách diễn giải đó không hoàn toàn sai. Mặc dù vậy, đáng tiếc rằng đó không phải thuật ngữ chính xác để chỉ hiện tượng này, mà chỉ đơn giản là sự ngộ nhận xuất phát từ mục đích câu kéo người đọc của giới truyền thông.

Xin trích lại một đoạn trong bài viết “Thiên văn học và … những trò đùa của thế kỷ 21” đã đăng trên website của VACA:

https://thienvanvietnam.org/index.php?option=com_content&view=article&id=1480%3Athien-van-hoc-va-nhung-tro-dua-cua-the-ky-21&catid=32&Itemid=189&fbclid=IwAR0Qdj9y3hprENOISIaouQxajwR4OE5vih-O3UIujNSPmwh4e5GhtDNQQOI

—

“Trăng máu (Blood Moon) là từ được nhiều nơi sử dụng bắt đầu từ năm 2014 để chỉ hiện tượng nguyệt thực toàn phần. Điều khôi hài là thực tế thì nguyệt thực trước đây chưa từng có cái tên như thế và cho tới bây giờ cũng không nhà khoa học nào công nhận cách gọi đó. Tuy nhiên cái tên nghe đầy màu sắc thần bí và đôi chút …kinh dị của nó đã được giới truyền thông khai thác rất thành công, và tệ hơn là đôi khi họ còn sử dụng nó để lái sang những vấn đề mê tín dị đoan.

Đầu thế kỷ 21 này, có hai linh mục là John Hagee và Mark Biltz dựa trên một ý có nhắc tới điềm báo xấu của nguyệt thực trong Thiên Chúa giáo để tuyên bố rằng khi có 4 lần nguyệt thực toàn phần liên tiếp, mỗi lần cách nhau 6 tháng thì đó chính là “Mặt Trăng máu”, báo hiệu tận thế đang đến gần. Tới năm 2014 thì sự trùng hợp với dự đoán này bắt đầu xảy ra. 4 nguyệt thực toàn phần liên tiếp cách nhau 6 tuần Trăng đã diễn ra vào các ngày 15/04/2014, 08/10/2014, 04/04/2015 và 28/09/2015. Giới truyền thông đã lập tức liên tưởng hai việc này với nhau để thu hút sự chú ý của người dân khắp thế giới, giữa bối cảnh những câu chuyện về tận thế vẫn còn đang được bàn tán rất nhiều, và họ đã thành công vang dội khi lừa được rất nhiều người.

Tóm lại, nguyệt thực là nguyệt thực, Trăng máu chỉ là cái tên mang tính văn hóa và chỉ để chỉ đích danh chuỗi 4 nguyệt thực cách đều nhau 6 tuần Trăng, và quan trọng nhất là nó chẳng phải điềm báo cho bất cứ cái gì cả. Nguyệt thực chỉ đơn giản là một hiện tượng quang học thú vị để quan sát.”

—

Như vậy, bạn có thể thấy rõ rằng việc gọi tất cả mọi nguyệt thực là Trăng máu là không chính xác không chỉ về thuật ngữ khoa học, mà cũng không chính xác cả với nguồn gốc ban đầu của cụm từ “Trăng máu”, mặc dù chúng có vài điểm liên hệ với nhau.

Với sự phát triển của truyền thông và ngôn ngữ, việc xuất hiện những từ ngữ mới là điều hiển nhiên khó tránh khỏi. Tuy nhiên, hi vọng rằng mỗi người chúng ta – nhất là những ai làm công việc liên quan tới truyền thông, giáo dục, phổ biến kiến thức – nếu có sử dụng khái niệm “Trăng máu”, thì nên dùng dưới dạng một danh từ phụ để tăng thêm sức hấp dẫn cho mỗi bài viết, chứ không nên coi mặc nhiên rằng có một hiện tượng tự nhiên tên là Trăng máu. Việc đó tương tự như khi chúng ta gọi Sao Hỏa bằng cái tên “hành tinh đỏ” vậy, nó chỉ có ý ví von thêm, chứ không có ai nói rằng có một hành tinh tên là “hành tinh đỏ” cả.

Đặng Vũ Tuấn Sơn

– Chủ tịch VACA –