QUAN SÁT BẦU TRỜI TRONG TUẦN (30/11/2020 – 6/12/2020)
1, THỨ HAI – NGÀY 30/11/2020
Trăng tròn tháng Mười âm lịch sẽ diễn ra vào lúc 16 giờ 30 phút chiều ngày 30/11. Lần Trăng tròn này còn được biết đến bởi các bộ lạc bản địa cổ ở Mỹ với tên gọi là Trăng Hải Ly bởi vì đây là thời điểm dễ bẫy hải ly lấy lông chuẩn bị cho mùa đông. Tại Việt Nam, rằm tháng Mười âm lịch năm nay trùng với ngày tết Hạ Nguyên (tết Cơm Mới). Và cũng trong lần Trăng tròn này, phần lớn thế giới sẽ được quan sát nguyệt thực nửa tối – hiện tượng thiên văn học xảy ra khi Mặt Trăng đi vào vùng nửa tối của Trái Đất
Ở lần nguyệt thực này, vào lúc cực đại, khoảng 82% diện tích bề mặt Mặt Trăng sẽ đi vào trong vùng nửa tối. Mặc dù vậy, để nhận thấy sự thay đổi của vệ tinh này trên bầu trời so với những lần Trăng tròn thực sự rất khó. Khác với nguyệt thực một phần hay toàn phần, khi xảy ra nguyệt thực nửa tối, bề mặt Mặt Trăng chỉ tối đi một chút chứ không chuyển sang màu đỏ. Tại Việt Nam chỉ có thể quan sát được nửa pha sau của nguyệt thực nửa tối sắp tới, cụ thể là từ khi Mặt Trăng mọc đến 18h54. Cực đại nguyệt thực sẽ diễn ra vào lúc 16h42 ngày 30/11.
Mặt Trời mọc: 06h16
Mặt Trời lặn: 17h13
Mặt Trăng mọc: 17h14
Mặt Trăng lặn: 06h50
2, THỨ BA – NGÀY 1/12/2020
Sao Kim sẽ mọc lên bầu trời từ sau 4 giờ rưỡi sáng ngày hôm nay và đạt độ cao khoảng 20⁰ khi Mặt Trời sắp mọc. Hành tinh với cấp sao biểu kiến là – 4 này sẽ tỏa sáng trong khu vực chòm sao Libra (Cái cân) cùng với Sao Thủy, một chấm sáng tối hơn so với Sao Kim gần đường chân trời. Trong buổi sáng hôm nay, Sao Kim sẽ nằm gần ngôi sao Zubenelgenubi (α Librae) có cấp sao biểu kiến là + 2,8. Giống với nữ thần sắc đẹp, Sao Thủy sẽ mọc lên bầu trời muộn hơn qua mỗi ngày và sẽ biến mất trên bầu trời buổi sáng vào đầu tuần sau
Giống với Mizar và Alcor nằm trong cái gầu múc nước Bắc Đẩu, Zubenelgenubi cũng là một hệ sao nhị phân, trong đó gồm một ngôi sao có thể quan sát được bằng mắt thường và người bạn đồng hành khác có cấp sao + 5 nằm cách nó khoảng 4’ về phía tây bắc. Bạn có thể tìm thấy người hàng xóm nhỏ bé này mà không cần thông qua bất cứ thiết bị hỗ trợ quang học nào. Tuy nhiên, điều này sẽ có một chút khó khăn, đặc biệt là thời điểm trước bình minh
Mặt Trời mọc: 06h17
Mặt Trời lặn: 17h14
Mặt Trăng mọc: 17h58
Mặt Trăng lặn: 07h44
3, THỨ TƯ – NGÀY 2/12/2020
Sao Hỏa sẽ đi ngang qua mặt phẳng hoàng đạo từ hướng Nam lên hướng Bắc trong ngày hôm nay. Điểm mà quỹ đạo của nó giao với hoàng đạo được gọi là điểm nút lên. Giờ đây, nó sẽ trở thành mục tiêu quan sát tốt hơn cho những người yêu thích hành tinh này ở Bắc Bán cầu. Sao Hỏa sẽ nằm cao hơn so với đường chân trời, tránh xa khu vực hỗn loạn nhất của khí quyển. Nó càng nằm cao, nghĩa là bạn càng có điều kiện quan sát lý tưởng, đặc biệt là vào những đêm đông lạnh giá với độ ẩm thấp như hiện nay
Hãy tìm kiếm Sao Hỏa sau khi trời tối trong chòm sao Pisces (Hai con cá) trong đêm nay. Hành tinh Đỏ sẽ tỏa sáng với cấp sao biểu kiến là – 1,1 và kích thước biểu kiến là 14’’. Do nó đang dần rời xa Trái Đất nên vào cuối tháng, Sao Hỏa sẽ chỉ xuất hiện với đường kính góc 10’’, nghĩa là giảm khoảng 28% so với thời điểm hiện tại. Vào tối muộn hôm nay, bạn có thể nhìn thấy núi lửa Tharsis Ridge ở gần trung tâm đĩa sáng của hành tinh này. Olympus Mons, ngọn núi lửa lớn nhất hệ Mặt Trời cũng xuất hiện như một điểm sáng ở gần đó. Trong khi đó, Valles Marineris nổi tiếng đang dần biến mất khỏi tầm nhìn của chúng ta. Tuy nhiên, đừng lo lắng, rảnh vực này sẽ chiếm lại vị trí thống trị vào tuần tới
Mặt Trời mọc: 06h17
Mặt Trời lặn: 17h14
Mặt Trăng mọc:18h47
Mặt Trăng lặn: 08h38
4, THỨ NĂM – NGÀY 3/12/2020
Khoảng thời gian ngắn giữa hoàng hôn và khi Mặt Trăng mọc vào tối nay chính là thời điểm thích hợp nhất để bạn tìm kiếm thiên hà Andromeda (Messier 31). Nó sẽ nằm cao ở phía đông bắc trong chòm sao cùng tên. Từ một vị trí đủ tối, bạn sẽ thấy thiên hà này là một vệt mờ, màu xám mà không cần bất cứ dụng cụ hỗ trợ quang học nào. Ở khoảng cách 2,5 triệu năm ánh sáng, nó trở thành một trong những vật thể xa nhất mà mắt thường có thể nhìn thấy. Thiên hà Andromeda nằm cách 1,3⁰ về phía tây so với ngôi sao ν Andromedae. Một chiếc ống nhòm hoặc kính thiên văn sẽ giúp bạn có cái nhìn chi tiết hơn vùng trung tâm sáng cùng vùng ngoại ô mờ nhạt của M31.
Nó có thể trông giống như một quả cầu lông màu trắng xám qua thị kính của ống nhòm. Tuy nhiên, Andromeda là một thiên hà xoắn ốc giống như Milky Way. Bởi vì nó rất gần, những kính thiên văn tốt nhất hiện nay có thể chụp ảnh thiên hà này với độ phân giải rất cao. Chúng ta có thể nhìn thấy những ngôi sao riêng lẻ trong các nhánh xoắn ốc của M31, điều này cho phép các nhà nghiên cứu tìm hiểu chi tiết hơn về thiên hà láng giềng này. Bằng một chiếc kính thiên văn cỡ nhỏ, bạn cũng có thể quan sát hai thiên hà vệ tinh là M32 và M110 của thiên hà Andromeda
Mặt Trời mọc: 06h18
Mặt Trời lặn: 17h14
Mặt Trăng mọc: 19h41
Mặt Trăng lặn: 09h30
5, THỨ SÁU – NGÀY 4/12/2020
Nếu có thể dậy sớm vào sáng nay, bạn hãy thưởng thức một khung cảnh đầy ngoạn mục và bắt mắt nhất trên bầu trời Bắc bán cầu: cụm sao cầu Messier 13 trong chòm sao Hercules. Chàng dũng sĩ Hercules sẽ mọc lên bầu trời phía đông bắc khoảng hơn 1 giờ trước khi Mặt Trời mọc. Bạn hãy tìm M13 đang nằm cao khoảng 15⁰ so với đường chân trời trước khi Mặt Trời mọc. Ngoài ra, nếu bạn đi khoảng một phần ba đoạn thẳng nối từ η tới ζ Herculis thì cũng sẽ bắt gặp ngay cụm sao cầu này
Tỏa sáng với cấp sao biểu kiến là + 5,3, cụm sao cổ này trải rộng 16,6’ trên thiên cầu và có thể dễ dàng phát hiện thông qua ống nhòm. Một chiếc kính thiên văn sẽ mang lại cho bạn cái nhìn cụ thể hơn về cụm sao chứa hơn 100.000 thành viên này. Nằm về phía động nam so với khu vực trung tâm của M13, bạn có thể tìm thấy một đối tượng trải dài 3’, gồm ba phần tối trông như hình cánh quạt. Nó có thể được quan sát tốt dưới độ phóng đại từ 200x đến 300x trong phạm vi lớn hơn 8 inch. Tuy nhiên, ngay cả khi bạn không tìm thấy vùng tối này thì cụm sao cầu M13 vẫn là điểm đến đầy thú vị. Nó được cho là cụm sao cầu đẹp nhất và mọc sớm hơn qua mỗi buổi sáng ở Bắc Bán cầu.
Mặt Trời mọc: 06h19
Mặt Trời lặn: 17h14
Mặt Trăng mọc: 20h37
Mặt Trăng lặn: 10h19
6, THỨ BẢY – NGÀY 5/12/2020
Những kỳ quan của mùa đông luôn là điểm đến lý tưởng trong những đêm đầu tháng 12, đặc biệt là trong vài tiếng ngắn ngủi không có sự hiện diện của ánh Trăng sáng quấy nhiễu. Và hôm nay, bạn hãy tìm một trong những cụm sao mở nổi tiếng nhất trên bầu trời đông, cụm sao Pleiades. Ngay bên dưới nó, gần đường chân trời hơn vào lúc hoàng hôn là ngôi sao Aldebaran, đánh dấu con mắt đỏ của Taurus. Sáng thứ 14 trên bầu trời, Aldebaran là một ngôi sao khổng lồ loại K, lạnh hơn một chút so với Mặt Trời. Trái với sự khiêm tốn về nhiệt độ, ngôi sao này lại có bán kính gấp 44 lần Mặt Trời. Nếu đạt nó vào trung tâm của hệ Mặt Trời, Aldebaran sẽ kéo dài tới nửa quỹ đạo của Sao Thủy và rộng 20⁰ trên bầu trời Trái Đất, nghĩa là gấp 400 lần kích thước của Mặt Trời hiện tại
Chờ thêm hai giờ nữa khi hầu hết Orion đã hiện diện đầy đủ trên bầu trời, bạn hãy khám phá chòm sao này. Những ngôi sao sáng nhất của chàng thợ săn là Betelgeuse, Rigel và Bellatrix. Betelgeuse giống như Aldebaran, là một ngôi sao khổng lồ đỏ khá mát mẻ, trong khi Rigel và Bellatrix trẻ và nóng hơn. So sáng và đối chiếu màu sắc của chúng qua ống nhòm hoặc kính thiên văn để xem liệu bạn có thể phân biệt được các đặc điểm về quang phổ của chúng không nhé.
Mặt Trời mọc: 06h19
Mặt Trời lặn: 17h14
Mặt Trăng mọc: 21h34
Mặt Trăng lặn: 11h05
7, CHỦ NHẬT – NGÀY 6/12/2020
Ngay sau khi Mặt Trời lặn, bạn có thể quan sát hai hành tinh lớn nhất trong hệ Mặt Trời – Sao Mộc và Sao Thổ – cùng với cái ấm trà của chòm sao Sagittairus đang nằm cao khoảng 30⁰ ở hướng tây nam. Một chiếc kính thiên văn sẽ cho bạn thấy mặt trăng lớn nhất của Sao Thổ – Titan nằm cách hành tinh này khoảng 1’ về phía bắc. Một số vệ tinh khác như Tethys, Mimas, Enceladus, cùng với Rhea và Dione ở xa và mờ hơn. Do vậy, nó yêu cầu những kính thiên văn có khẩu độ lớn hơn để quan sát
Cách Sao Thổ khoảng 3,5⁰ về phía tây, Sao Mộc với hệ thống vệ tinh của mình sẽ hiện diện đầy đủ trong đêm nay. Io là một điểm tối đổ lên bề mặt Sao Mộc mà bạn có thể quan sát thấy sau khi Mặt Trời lặn. Trong khi đó, Ganymede (nằm xa nhất) và Europa sẽ nằm về phía đông, trong khi Callisto nằm về phía tây so với Sao Mộc. Bạn có thể nhận thấy chuyển động của các mặt trăng quanh gã khổng lồ này khi quan sát vệ tinh Io. Nó sẽ rời khỏi đĩa sáng Sao Mộc nhanh chóng và di chuyển về phía tây, tạo nên sự đối lập giữa hai bên hành tinh này. Điều này một phần là do quỹ đạo của Sao Mộc gần như trùng với mặt phẳng hoàng đạo, do đó mang lại góc nhìn gần như hoàn hảo
Mặt Trời mọc: 06h20
Mặt Trời lặn: 17h14
Mặt Trăng mọc: 22h33
Mặt Trăng lặn: 11h48
