Hôm nay là ngày rất đặc biệt, ngày 4/4 (song tứ): hiếm có 1 năm mà có hai ngày trùng nhau này:
– Với người Phật giáo, hôm nay là Tết Thanh minh.
– Với người Công giáo, hôm nay là Chúa nhật Phục sinh: Happy Easter! Mừng Chúa Phục Sinh đến với tất cả các bạn hữu Công giáo, các bạn Cơ Đốc nhân Tin Lành, các bạn thuộc các giáo hội Kitô phụng vụ Gregorien.
Cụ Nguyễn Du trong Truyện Kiều có viết 2 câu thơ bất hủ: “Thanh minh trong tiết tháng ba. Lễ là tảo mộ, hội là đạp thanh”.
Thanh minh là một trong 24 tiết theo lịch biểu Á Đông, chủ yếu là Trung Hoa, Việt Nam, Triều Tiên, Nhật Bản… Các tiết khi được tính theo thiên văn quỹ đạo Trái Đất – Mặt Trời với góc nghiêng của trục Trái Đất so với Mặt Trời, ứng với các biểu hiện thời tiết tuần hoàn trong năm Mặt Trời. Các tiết bao gồm: Lập xuân, Vũ thủy, Kinh trập, Xuân phân, Thanh minh, Cốc vũ, Lập hạ, Tiểu mãn, Măng chủng, Hạ chí, Tiểu thử, Đại thử, Lập thu, Xử thử, Bạch lộ, Thu phân, Hàn lộ, Sương giáng, Lập đông, Tiểu tuyết, Đại tuyết, Đông chú, Tiểu hàn, Đại hàn. Việt Nam cho đến thời Triều Nguyễn, từ trước khi người Pháp đặt chân vào, vẫn sử dụng lịch tiết này để tính thời tiết, làm mùa màng… Khi lịch dương Gregorian được du nhập và ứng dụng phổ biến vào đời sống và lịch thời gian, các hoạt động chính triều vẫn còn dùng lịch 24 tiết. Lịch này không phải của /thuộc một tôn giáo nào
Tiết Thanh minh bắt đầu vào cuối tháng 2 hay đầu tháng 3 âm lịch – cụ thể là ngày 4-4 dương lịch (hay ngày 5-4 nếu năm đó là năm nhuận dương lịch, tháng 2 có 29 ngày). Tiết Thanh minh kéo dài khoảng 15 đến 16 ngày cho đến bắt đầu tiết khí tiếp theo là Cốc Vũ. Tiết Thanh minh là khoảng thời gian chuyển tiếp giữa mùa xuân sang mùa hè nên thời tiết mát mẻ và sáng sủa, đúng như cái tên gọi “thanh minh”.
Tiết Thanh minh là một giai đoạn trong niên lịch chịu ảnh hưởng của nền văn hóa Trung Hoa cổ đại. Còn Tết Thanh minh diễn ra vào ngày đầu tiên của tiết Thanh minh. Tất nhiên đây là một lễ hội theo văn hóa của người Trung Hoa. Người Việt nói chung chỉ quan tâm tới tiết Thanh minh. Nhưng trong giao lưu và hội nhập văn hóa, nhất là khi sống chung lâu đời với cộng đồng người Hoa, một số người Việt cũng coi trọng Tết Thanh minh với ý nghĩa nhân văn của nó là hướng về cội nguồn và để tỏ lòng thành kính tới ông bà, tổ tiên đã qua đời của mình.
