A big loss to the astronomers of the world: NSF releases video of #AreciboRadioTelescope collapse Đài quan sát thiên văn sóng radio Arecibo ở Puerto Rico nặng 900 tấn, rộng 305m, đã phục vụ cho việc nghiên cứu vũ trụ của nhân loại suốt 57 năm qua, sau khi phải ngưng hoạt động vì đứt dây cáp vài tháng trước, thì đến sáng ngày 1/12/2020 đã sụp đổ hoàn toàn cấu trúc. Đây là tin buồn cho giới thiên văn 🔭
Tổ chức Khoa học Quốc Gia Mỹ (NSF) vừa công bố đoạn video quay cận cảnh khoảnh khắc “Con mắt của thế giới” – Đài quan sát Arecibo, từng được mệnh danh là đài quan sát thiên văn lớn nhất thế giới – đổ sập! Mời xem video cảnh sụp đổ này từ máy quay của drone (máy bay điều khiển từ xa)
Sự việc trên xảy ra vào đêm 01/12, khi bệ đỡ máy thu tín hiệu của thiết bị này rơi xuống, va chạm với đĩa phản xạ rộng 300m bên dưới. Trước đó, các kỹ sư cũng từng lên tiếng cảnh báo về tình trạng hỏng hóc khá nghiêm trọng, cũng như các sự cố xảy ra đối với hệ thống dây cáp đỡ có thể khiến thiết bị này không chịu được tải trọng như ban đầu. NSF đã buộc phải cho dừng hoạt động của đài thiên văn này và lên kế hoạch
* Puerto Rico nằm ở phía đông bắc vùng biển Caribbean, phía đông nước Cộng hòa Dominicana và phía tây Quần đảo Virgin. Lãnh thổ Puerto Rico bao gồm một quần đảo trong đó bao gồm đảo chính Puerto Rico và nhiều đảo nhỏ hơn xung quanh, lớn nhất là các đảo Vieques, Culebra và Mona.
* Đài thiên văn vô tuyến là gì? là đài dùng chảo anten thu tín hiệu bức xạ phát ra bởi các thiên thể trong vùng bước sóng khác của phổ điện từ, như các tia X, tử ngoại, hồng ngoại và vô tuyến. Mỗi loại bức xạ phát ra do một cơ chế vật lý cá biệt. từ đó phân tích ra thành phần vật lí hoá học của vật chất trên các sao hay thiên thể đó. nên phải tránh xa sóng điện từ, điện thoại ảnh hưởng đến sóng hạt từ vũ trụ. Còn đài thiên văn dùng hệ thấu kính quang học thì cũng cần tránh xa thành phố vì ánh đèn
* Nói thêm về radio telescope cũng có một hệ thống kính thiên văn vô tuyến ALMA (Atacama Large Millimeter Array) tại sa mạc Atacama ở Chile vị trí 5000m so với mực nước biển. Gồm 66 cây anten mỗi cây 12m nặng đến 115 tấn là kết quả hợp tác nhiều quốc gia bao gồm Liên minh châu Âu, Mỹ, Canada, Nhật Bản, Đài Loan và nước chủ nhà Chile với chi phí ~1.5 tỉ đô. Các angten này tuy chảo nhỏ hơn so với chảo Arecibo này nhưng người ta dùng nhiều anten xoay về một hướng thu tín hiệu sau đó kết hợp tín hiệu để chúng mô phỏng một ăng-ten lớn hơn, nhằm đạt được độ phân giải cao hơn với kỹ thuật gọi là giao thoa kế thiên văn (astronomical interferometry). Giống như mình chụp ảnh nhiều góc camera rồi ghép ảnh panorama ấy. Để tạo ra hình ảnh từ nhiều anten cần xử lí bằng hệ thống máy tính ALMA correlator chuyên dụng cũng là 1 trong những siêu máy tính nhanh nhất trên thế giới. Vì dữ liệu mà ALMA thu được trong 1 giây cũng cần năng lực xử lí của hàng triệu máy tính xách tay. Bức xạ của các thiên thể phát ra không chỉ đi qua được tầng khí quyển Trái đất mà còn xuyên qua các đám mây khí bụi giữa các vì sao. Nên kính thiên văn vô tuyến cho phép thu thập những hình ảnh với độ phân giải cao, gấp hơn chục lần kính thiên văn quang học, những hình ảnh vật chất bị khuất sau vùng sáng mà thiên văn quang học không chụp được… Muốn tập trung thu tín hiệu cục bộ thì dồn các trụ anten vào diện tích nhỏ còn muốn 1 “bức tranh lớn” thì di dời, phân bố các trụ anten xa hơn. Tuỳ mục đích quan sát mà anten được dời đi từ 150-16km bằng xe chuyên dụng 28 bánh dài 10m rộng 20m cao 6m nặng 130 tấn chạy bằng 2 động cơ diesel 500kW siêu nạp. Lý do di dời là, quanh đài phải thật yên tĩnh, tránh những yếu tố tác động làm ảnh hưởng đến độ chính xác của đài, sóng radio, bluetooth, sóng di động… đều bị cấm. Ở Mỹ có 1 thị trấn phải di dời do nằm gần đài thiên văn!
* Vài hoài niệm, Trước khi Trung Quốc chế tạo Sky Eye, danh hiệu kính viễn vọng lớn nhất thế giới thuộc về Arecibo ở Puerto Rico, một vùng lãnh thổ của Mỹ ở biển Caribe. Đài thiên văn Arecibo là một kính viễn vọng vô tuyến có đĩa phản xạ chính rộng 305 m và một nhà tròn nặng 75 tấn là nơi chứa các bề mặt phản xạ thứ hai, cũng như các máy phát radar và máy thu vi sóng. Một trong những nhiệm vụ chính của Arecibo là thu nhận sóng vô tuyến từ các thiên thể khác nhau trong vũ trụ. Tuy nhiên, nó đã bị hư hỏng cấu trúc nghiêm trọng khi một sợi cáp bị hỏng vào tháng 8 vừa qua, và tình hình chỉ càng trở nên tồi tệ hơn theo thời gian. Và cuối cùng hôm 19/11, Quỹ Khoa học Quốc gia Mỹ (NSF) đã đưa ra tuyên bố sẽ bắt đầu kế hoạch ngừng hoạt động của kính viễn vọng này, kết thúc 57 năm phục vụ của nó. “Quyết định được đưa ra sau khi NSF đánh giá nhiều báo cáo của các công ty kỹ thuật độc lập cho thấy cấu trúc kính viễn vọng có nguy cơ hỏng hóc nghiêm trọng và dây cáp của nó có thể không còn khả năng mang tải trọng mà chúng được thiết kế để hỗ trợ”, NSF cho biết trong một tuyên bố. Vấn đề không chỉ bởi dây cáp bị đứt hồi tháng 8 mà một đoạn cáp thứ 2 cũng đã hỏng vào đầu tháng 11. Đây là một dây cáp chính và việc bị đứt đã khiến nó rơi vào đĩa phản xạ, làm hỏng cả một phần đĩa và các dây cáp khác gần đó. Các dây cáp được thiết kế để hỗ trợ một bệ nặng 900 tấn treo ở độ cao 137 mét phía trên đĩa phản xạ. “Mỗi sợi cáp còn lại của cấu trúc hiện đang chịu nhiều trọng lượng hơn trước, làm tăng khả năng xảy ra các sự cố cáp khác, dẫn đến sự cố sập toàn bộ cấu trúc”, Đại học Central Florida cho biết trong một tuyên bố hôm 13/11. Đơn vị này là bộ phận quản lý cơ sở vật chất cho Quỹ Khoa học Quốc gia. Đài thiên văn Arecibo từng được sử dụng là bối cảnh trong một cảnh chiến đấu kịch tính trong bộ phim GoldenEye năm 1995. Nó cũng xuất hiện trong bộ phim Contact năm 1997 của Jodie Foster cũng như nhiều sản phẩm điện ảnh khác. Nhưng di sản thực sự của Arecibo nằm ở nhiều khám phá khoa học mà nó có thể thực hiện được. Đài quan sát này đã giúp khám phá các ngôi sao, mở rộng kiến thức của chúng ta về Sao Thủy, phát hiện các hành tinh mới và tìm thấy các vụ nổ vô tuyến nhanh (Fast radio burst). Nhiều nhà khoa học đã lên Twitter để chia sẻ niềm thương tiếc với đài thiên văn Arecibo. “Đây là một cú đấm lớn về mặt khoa học. Sự kết thúc của một kỷ nguyên”, nhà khoa học hành tinh Tanya Harrison cho biết. “Tôi rất ngạc nhiên khi chúng ta đang mất Arecibo. Ngay cả khi bạn không chú ý nhiều đến thiên văn học trên mặt đất, bạn cũng biết chiếc kính thiên văn này từ phim và văn hóa đại chúng. Nó ở một vị trí nào đó rất đặc biệt”, nhà địa vật lý thực địa Mika McKinnon đã tweet. Kế hoạch ngừng hoạt động của NSF sẽ tập trung vào kính viễn vọng trong khi cố gắng bảo tồn các cấu trúc đài quan sát xung quanh. Tổ chức này cho biết: “Khi tất cả các bước chuẩn bị cần thiết đã được thực hiện, kính viễn vọng sẽ được tháo rời một cách có kiểm soát” Cuối cufng. đài quan sát Arecibo nổi tiếng thế giới đã sụp đổ. Tổ chức Khoa học Quốc gia Mỹ (NSF), cơ quan giám sát kính thiên văn, đã thông báo về sự cố đáng tiếc hôm thứ Ba (1/12). Vào một thời điểm nào đó trong đêm, bệ đỡ máy thu tín hiệu của Arecibo đã rơi xuống, đâm vào đĩa phản xạ rộng 300 mét bên dưới, phá hủy toàn bộ cấu trúc cốt lõi của chiếc kính viễn vọng này. “Nó đã bị rơi bất ngờ”, người phát ngôn của NSF nói. Tổ chức không cho biết điều gì đã gây ra sự sụp đổ, tuy nhiên không có ai tại hiện trường bị thương. NSF rất buồn vì sự việc này. Chúng tôi sẽ tìm cách hỗ trợ cộng đồng khoa học và duy trì mối quan hệ bền chặt với người dân Puerto Rico”, cơ quan này cho biết trên Twitter . Sự sụp đổ của hệ thống máy thu tín hiệu của kính viễn vọng là dấu chấm hết cho Arecibo. Sau hai lần đứt cáp trong mùa hè, vào ngày 19/11 vừa qua, NSF cho biết họ không có lựa chọn nào khác ngoài việc ngừng hoạt động và hạ đài quan sát do nguy cơ hỏng hóc về cấu trúc. Trước đó các kỹ sư cảnh báo rằng kính thiên văn có nguy cơ hỏng hóc nghiêm trọng và dây cáp của nó có thể không còn khả năng mang tải trọng theo thiết kế. Tuy nhiên, khi công việc tháo dỡ chưa được triển khai, các dây cáp đã đứt và khiến hệ thống thu phát rơi xuống. Theo kế hoạch phá dỡ Arecibo, NSF cho biết họ sẽ cố gắng giữ lại càng nhiều cấu trúc và cơ sở vật chất xung quanh càng tốt để có thể duy trì địa điểm này như một nơi giáo dục và học tập trong tương lai. Nhưng với sự cố hôm qua, không rõ những kế hoạch này sẽ bị ảnh hưởng ra sao. Trong suốt gần sáu thập kỷ qua, đài thiên văn Arecibo đã được ví như một ngọn hải đăng của tri thức nhân loại, hỗ trợ các nhà thiên văn học tìm kiếm sự sống ngoài Trái đất và nâng cao hiểu biết của chúng ta về vũ trụ. Với sự xuất hiện trong các bộ phim như GoldenEye, cơ sở khoa học này cũng đã tiến sâu vào trí tưởng tượng của nhiều người. Ít nhất, mọi người đều biết Arecibo trông như thế nào, ngay cả khi họ chưa từng đến Puerto Rico.
https://youtu.be/XtD62wV9pb0
